Tiếng lóng, “soi” cùng chuyên gia

Theo một số nhà ngôn ngữ học, dù là “ký sinh”, là “lâm thời”, ngôn ngữ chat “động chạm đến những vấn đề đang bàn luận của tiếng Việt”.

TS. Trần Thị Ngọc Lang: Một dạng ngôn ngữ “ký sinh” và “lâm thời”

Từ lâu, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ đã xác nhận vai trò của các đô thị lớn trong sự biến đổi của ngôn ngữ. Theo George Philip Krapp, nói chung, tiếng lóng “được tìm thấy trong ngôn từ của những người mà những mối quan hệ xã hội của họ rộng lớn, thay đổi và sinh động. Nó là sản phẩm của thành thị hơn là của nông thôn, của xã hội thạo đời, sành điệu hơn là của xã hội chất phác, ngây thơ.”

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia:

Tiếng lóng là một hình thức phương ngữ xã hội không chính thức của một ngôn ngữ, thường được sử dụng trong giao tiếp thường ngày, bởi một nhóm người.

Tiếng lóng ban đầu xuất hiện giứa những người thuộc tầng lớp dưới của xã hội, nhằm mục đích che dấu ý nghĩa diễn đạt theo quy ước chỉ những người nhất định mới hiểu.

Tiếng lóng thường không mang ý nghĩa trực tiếp, nghĩa đen của từ phát ra mà mang ý nghĩa tượng trưng, nghĩa bóng.

So với tiếng lóng của những nhóm xã hội khác (như của xã hội đen, của bọn buôn lậu, của những kẻ trộm cắp, cờ bạc…), tiếng lóng của học sinh, sinh viên có những đặc trưng riêng của ngôn ngữ giới trẻ.

Ở các nước Âu Mỹ, tiếng lóng của giới trẻ đang có xu hướng phát triển mạnh. Giới trẻ thường hay dùng tiếng lóng để nói về những vấn đề mà mình phải chạm trán thường xuyên trong cuộc sống. Đó là những nhận xét, đánh giá về việc học, về người khác phái, về lối sống, về điều kiện sống, tiền bạc, trí tuệ, dinh dưỡng… Những nhận xét, đánh giá đó có thể tốt hay xấu, tích cực hay tiêu cực, thích hay không thích…

Vì sao giới trẻ học đường thích sử dụng tiếng lóng? Đây là một câu hỏi thú vị và cũng là vấn đề mà một số nhà nghiên cứu xã hội đang khảo sát thăm dò trong một cuộc nghiên cứu tìm hiểu những lý do của việc nói tiếng lóng của sinh viên ở các trường đại học.

Khi sử dụng tiếng lóng, bạn trẻ có cảm giác hợp thời và đúng điệu; có cảm giác mình được chấp nhận và thuộc vào một nhóm bạn. Tiếng lóng thông thường không được sử dụng khi giao tiếp với những người không thuộc cùng nhóm bạn, vì những người này sẽ không hiểu thứ tiếng lóng đó.

Mặt khác, sử dụng tiếng lóng đúng lúc, đúng đối tượng sẽ gây hiệu quả rất cao khi giao tiếp giữa bạn bè với nhau, bởi vì nó cho thấy sự đồng điệu trong những kinh nghiệm xã hội và cảm xúc giữa những thành viên trong cùng nhóm bạn. Tiếng lóng có thể là một cách nói tắt đầy hiệu quả để diễn đạt những khái niệm. Nó chia sẻ những kinh nghiệm và cảm xúc một cách ngắn gọn, mà nếu không có tiếng lóng thì những cảm xúc đó phải được diễn đạt dài dòng bằng nhiều câu.

Sử dụng tiếng lóng mang lại cảm giác vui nhộn, vì tạo ra tiếng lóng là một quá trình đầy tính sáng tạo và hài hước. Tạo ra tiếng lóng cũng có thể xem như một hình thức chơi ngôn từ, nghĩa là một cách giải trí đem lại sự thích thú cho cả đôi bên trong giao tiếp.

Tiếng lóng, `soi` cùng chuyên gia

Cũng như những thứ tiếng lóng khác, tiếng lóng của học sinh, sinh viên cũng được coi là dạng ngôn ngữ “ký sinh” và “lâm thời”: xuất hiện nhanh và mất đi cũng nhanh. Mất đi vì không được sử dụng nữa, và mất đi khi chúng không còn được xem là từ ngữ lóng nữa mà đã nhập vào vốn từ chung. Ở nhiều nước, mỗi năm người ta thường ghi nhận con số vài mươi từ ngữ lóng được sinh viên dùng nhiều nhất trong năm đó.

GS.TS Nguyễn Văn Khang: cách điệu cũng phải có mức độ

Trả lời phỏng vấn của báo Diễn đàn Doanh nghiệp, GS.TS Nguyễn Văn Khang cho rằng: Ở góc độ xã hội, ngôn ngữ chat là ngôn ngữ của một nhóm xã hội, phải đặt trong nhóm xã hội ấy. Trước đây, tiếng lóng cũng xuất hiện như vậy và hiện tại cũng vậy. Chừng nào còn tồn tại các nhóm xã hội thì sẽ xuất hiện các phương ngữ xã hội.

GS Nguyễn Văn Khang lưu ý: Ngôn ngữ chat có một đặc điểm về hoàn cảnh: yêu cầu về tốc độ, thời gian,… gắn với nhu cầu mới lạ của giới trẻ nên người sử dụng đã đưa ra nhiều cách viết tắt, sử dụng ký hiệu. Đó là một kiểu sử dụng tiếng Việt xem có vẻ lạ mắt.

Theo ông, người chat, người viết blog sử dụng nhiều dạng khác nhau: nói trộn, nói trại: u thành i, uốn thành un…. Bởi người ta thường không thích sử dụng ngôn ngữ theo kiểu “mòn như những đồng xu”, nhất lại là lớp trẻ.

“Những kiểu dùng ngôn ngữ trong chat hay blog vẫn nằm trong cái mà tạm gọi là vấn đề chính tả tiếng Việt đang bàn luận, như: một cách đọc nhiều cách viết (y/ i, c/k/q, g/gh, ng/ngh,…). Chẳng hạn, viết là hoa hay hwaquả hay qwả (vì âm đệm /w/ được viết bằng o hoặc u);… nó không chệch ra ngoài tiếng Việt. Những chữ như iu (yêu), hôg (hông; không) chỉ là phỏng theo âm địa phương; hoặc sử dụng các từ tiếng Anh (có khi chệch đi một chút),…” – giáo sư Khang nhấn mạnh – “Khi chat, họ viết nhanh, tạo ra những chữ tưởng như mới lạ, có vẻ vui mắt, nhưng không phải là vấn đề quá mới mẻ. Do đó, khi nhìn vào các đoạn văn loại này, những người am hiểu tiếng Việt thấy nó không có gì quá xa, vẫn nằm trong phạm vi, quy luật sử dụng của tiếng Việt.”

Tiếng lóng, `soi` cùng chuyên gia

Tranh: DAD

Vì vậy, theo ông, nếu nhìn theo hướng tích cực một chút, chính là “họ đang động chạm đến những vấn đề đang bàn luận của tiếng Việt.”

Về các ý kiến cho rằng ngôn ngữ chat (tiếng lóng) đang làm biến dạng, hư hỏng tiếng Việt, ông phân tích:

– Nói nhịu, nói chệch, nói trại, nói trộn (trộn các mã ngôn ngữ khác trong cuộc giao tiếp) ở giới trẻ không phải chỉ ở tiếng Việt, mà ở hầu hết các ngôn ngữ khác trên thế giới hiện nay.

Chẳng hạn, tiếng Hán hiện đại cũng đang có nhiều cách nói thay đổi, phá vỡ truyền thống. Tốc độ của thời gian, thời đại đã ảnh hưởng tới cách nói, cách giao tiếp. Trong ngôn ngữ, có những cái hôm nay là chuẩn thì ngày mai đã là cũ, cái hôm nay chưa là chuẩn, nhưng mai có thể là chuẩn, vì còn qua sự sàng lọc của xã hội.

Dưới tác động của xã hội thì sự biến đổi của ngôn ngữ là tất yếu. Trước đây, người ta rất định kiến với tiếng lóng, cho đó là thứ ngôn ngữ của giới xã hội đen, đầu đường xó chợ. Song không phải, đó là một phần của đời sống ngôn ngữ, và ở một mặt nào đó, làm phong phú ngôn ngữ. Thực tế cho thấy: có nhiều yếu tố lóng đã trở thành thông dụng và mang tính phổ biến. Những tít báo kiểu như như Một doanh nghiệp trẻ “máu” làm ăn mà tôi mới thấy gần đây không “gây bất bình” lớn trong dư luận như trước.

Tôi nghĩ ngôn ngữ chat cũng chỉ là một biến thể trong sự vận hành uyển chuyển của ngôn ngữ.

– Nhìn từ góc độ chuẩn hoá, chuẩn mực thì sự phê phán đã có lý. Ngôn ngữ nào cũng có chuẩn mực, nhất là ngôn ngữ quốc gia như tiếng Việt. Khi vào văn bản, viết văn thì yêu cầu độ chuẩn mực cao, không được phép sử dụng như ngôn ngữ chat.

– Ngôn ngữ chat hay ngôn ngữ mạng, xét về mặt chính quy thì không được. Nhưng đây chỉ là ngôn ngữ cá nhân, vì được đưa lên mạng, sử dụng đông đảo trong giới trẻ, trở thành ngôn ngữ xã hội, mang tính xã hội.

Đây chỉ là những trao đổi cá nhân, giới trẻ viết cho vui và hiểu nhau thôi. Nó tác động tới xã hội vì đặc điểm đặc biệt của nó là ngôn ngữ mạng, có biên độ bao phủ rộng mà sinh ra dư luận xã hội về nó.

Theo tôi, phải thật bình tĩnh khi xem xét vấn đề này, không nên có thái độ cực đoan, hoặc phê phán gay gắt, kịch liệt, hoặc “dung túng”, a dua.

Đương nhiên những hiện tượng xã hội mới mẻ hầu như đều xuất phát từ giới trẻ. Mốt cũng từ giới trẻ mà ra. Giới trẻ luôn thích mới lạ và cách điệu. Trong một nghiên cứu về phương ngữ ở những người từ Bắc vào Nam, tôi thấy lớp người trung tuổi thường bảo lưu tiếng nói của mình, nhưng giới trẻ thì thích nghi ngay, họ nói giọng Nam khi sống trong Nam và khi ra Bắc họ trở lại giọng Bắc. Đó là tính thích nghi trong giao tiếp. Tất nhiên, có thể ví đơn giản như thời trang, cách điệu cũng phải có mức độ, vì cái gì quá cũng gây phản cảm.

Tudienlong.com – Từ điển tiếng lóng Việt Nam online

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *